Daldisli Artemidoros
2nd century CE, Ephesus — 2nd century CE
Yaşam öyküsü
MS ikinci yüzyılda yaşayan Artemidoros Efesliydi; annesinin Lidya’daki kentini onurlandırmak için “Daldisli” adını kullandı. Yunanca konuşulan Roma dünyasını dolaştı, pazar ve festivallerde yorumcularla görüştü, farklı mesleklerden vakalar topladı.
Günümüze ulaşan Oneirokritika, rüyalar hakkındaki en kapsamlı antik Yunanca eserdir. İlk üç kitap genel okura, son ikisi oğluna yöneliktir. Roma İmparatorluğu’nda aile, emek, statü, cinsellik, din ve kaygı hakkında da zengin toplumsal veri sunar.
Daldisli Artemidoros, kurumların, dillerin ve tartışmaların dışında zamansız bir ses gibi değil, belirli tarihsel koşullar içinde anlaşılmalıdır. Kronoloji bu grek-roma dünyasının profesyonel rüya yorumcusu ve yazarı kişiyi 2nd century CE, Ephesus ile 2nd century CE arasına yerleştirir. Tarihler önemlidir; çünkü rüya fikirleri tıp, ilahiyat, felsefe, yayıncılık ve okur kitlesiyle birlikte değişmiştir. Sorumlu biyografi çağdaş kanıtı, sonradan oluşan anekdotlardan, popüler efsanelerden, çevirilerden ve şöhreti büyüten ticari baskılardan ayırır.
Daldisli Artemidoros’ın düşünsel yaşamı yalnız rüya yorumuna indirgenemez. Eğitim, meslek çevresi, destekçiler, hastalar, öğrenciler, dinî topluluklar veya akademik tartışmalar önemli soruları biçimlendirdi. Bugün tek bir ünlü kuram hatırlansa bile bu kuram daha geniş bir araştırma programına aitti. Kariyeri kronolojik okumak, kavramların zamanla değişimini açıklar ve olgun bir yayının görüşlerini yazarın bütün erken dönemlerine geriye doğru yansıtma hatasını önler.
Bu profilde korunan veya kişiyle ilişkilendirilen başlıca eserler şunlardır: Oneirocritica (five books) (2nd century CE). Fakat başlık tek başına yazarın neye inandığını kanıtlamaz. Yayın tarihi, tür, hedef okur, elyazması aktarımı, editörlük ve çeviri yorumumuzu etkiler. Bibliyografik notlar şunu belirtir: Günümüze tam ulaşan antik Yunanca rüya yorumu kılavuzu. Aidiyet tartışmalı olduğunda veya ünlenen çeviri özgün dilden farklı kavramlar kullandığında baskıları ve bilimsel katalogları karşılaştırmak özellikle önemlidir.
Daldisli Artemidoros’ın rüya yaklaşımı değiştirilebilir simgeler listesi değil, bir yöntem olarak anlatılmalıdır. Güncel kaygıları yineleyen rüyalarla kehanet saydığı rüyaları ayırır. Anlam; kişinin mesleği, statüsü, sağlığı, alışkanlıkları ve imgenin dilsel ya da işlevsel özellikleriyle değişir. Bu ayrım, tek imgeyi anlatıdan koparıp ona evrensel hüküm verme hatasını engeller. Rüyayı görenin koşulları, olay sırası, duygu, dil ve tepki okumayı değiştirebilir. Tarihsel yöntem deneysel gerçek sayılmadan ciddi biçimde incelenebilir; psikolojik yöntem de rüyayı klinik tanıya dönüştürmeden düşünmeye yardım edebilir.
Sonraki kuşakların alımlaması biyografinin parçasıdır; çünkü Daldisli Artemidoros sürekli yeniden kurulmuştur. Öğrenciler, editörler, klinisyenler, din araştırmacıları, sanatçılar ve popüler yayıncılar mirasın farklı bölümlerini seçti. Bağlamsal yöntemi tarihsel bakımdan inceliklidir; ancak kehanet çerçevesi modern bilim değil antik divinasyondur. Kuş falı ve el falı eserleri kayıptır. Böylece etkiyle çarpıtma birlikte doğdu; akılda kalan etiketler özgün metindeki çekincelerden daha uzağa yayıldı. Bu sayfa belgelenmiş yaşamla sonraki yorumu ayırmak için Encyclopaedia Britannica — Artemidorus؛ Artemidorus, The Interpretation of Dreams (Attalus translation) gibi adlandırılmış kaynaklara dayanır ve kaynakların ayrılığını gizlemez.
Rüyalara yaklaşımı
Güncel kaygıları yineleyen rüyalarla kehanet saydığı rüyaları ayırır. Anlam; kişinin mesleği, statüsü, sağlığı, alışkanlıkları ve imgenin dilsel ya da işlevsel özellikleriyle değişir.
Başlıca eserleri
- Oneirocritica (five books) (2nd century CE) — Günümüze tam ulaşan antik Yunanca rüya yorumu kılavuzu.
Mirası ve sınırları
Bağlamsal yöntemi tarihsel bakımdan inceliklidir; ancak kehanet çerçevesi modern bilim değil antik divinasyondur. Kuş falı ve el falı eserleri kayıptır.
✦ Öne Çıkan Rüya Sembolleri ve Arketipler
Bu düşünürün rüya tabiri metodolojisinde ve eserlerinde merkezi yer tutan temel semboller: